Dossiermoddergat.nl

gerardtonenblogt

2016, oktober

Warme Winkel

Maandag 31 oktober, Lhee

 

Toch even een kleine bijstelling plegen. Regelmatig fulmineer ik in Dossiermoddergat tegen het bloedeloze toneel. Het beeld zou kunnen ontstaan dat alle toneel bloedeloos is. En dat is zeker niet het geval. Voor wie toneel wil zien dat wel spannend is, raad ik naar De Warme Winkel speelt De Warme Winkel te gaan. Toneel waar het lef van afspat. Niet dat ik denk dat mijn adviezen ten aanzien van toneel door de lezers van Dossiermoddergat worden gevolgd. Wat waarschijnlijk ook geldt voor adviezen op andere gebieden. Gelijk hebben jullie.

Waar onderscheidt zich De Warme Winkel nou van andere gezelschappen, waarom lukt het bij De Warme Winkel wel dat je op je puntje van de stoel zit? Het heeft volgens mij veel met keurigheid te maken. Over het algemeen is het Nederlandse toneel in en in keurig. Dan bedoel ik niet braaf of burgerlijk, integendeel. Het Nederlandse toneel is over het algemeen juist niet burgerlijk. Maar in zijn intellectuele benadering en vorm, is het altijd zeer verantwoord. De dramaturg en de regisseur hebben alle toeval, alle ongerechtigheden keurig geretoucheerd zodat het buitengewoon verantwoorde kunst is geworden. Helaas heeft men daarmee ook alle bloed eruit geperst.

De Warme Winkel leeft bij het gevaar. Zo hebben ze voor deze voorstelling het complete decor van Café Müller, de legendarische choreografie van Pina Bausch, 1 op 1 laten namaken terwijl men daar geen toestemming voor had. Met het gevaar dat de voorstelling überhaupt niet gespeeld kon worden, hebben ze het decor toch laten maken. Daarna hebben ze, als onderdeel van de voorstelling, het lef de choreografie totaal te dansen terwijl de choreografie nog nooit buiten het gezelschap van Pina Bausch is gedanst. Ten strengste verboden. Dan te bedenken dat de spelers in de voorstelling helemaal geen dansers zijn, nooit op een podium hebben gedanst. Het resultaat is om te janken zo goed.

Natuurlijk zitten in de voorstelling allerlei rafelranden, verrassende wendingen, onverantwoorde wendingen in dramaturgisch zin. Juist dat is volgens mij de kracht van de voorstelling en wat De Warme Winkel onderscheidt van veel andere gezelschappen. Wat zouden we van de beeldende kunst vinden als het allemaal keurig verantwoord, op een bijna academische manier werd gemaakt? Geen kip zou het interessant vinden. De schoonheid ligt niet in het gave en afgeronde, de schoonheid ligt in de weerbarstigheid, de zoektocht, in de rafels en de scheuren. Muziek die keurig in de maat en voorspelbaar is, vinden we saai, niet interessant.

Het zou misschien goed zijn als de regisseurs, maar zeker de dramaturgen, bij het toneel minder krijgen te zeggen. Het zou voor het Nederlandse toneel zo goed zijn als het allemaal wat slordiger, wat minder af, wat minder bedacht, wat minder op safe spelen zou zijn.

Stok

Zondag 30 oktober, Lhee

 

Elke zondagochtend als ik op bed lig, meldt mijn telefoon dat ik een email binnen krijg. Vertrouwd geluid inmiddels want ik weet dat de schrijver A.L. Snijders mij weer een ZKV (Zeer Kort Verhaal) toestuurt. Ik ben trots dat ik op zijn zogenaamde ‘graslijst’ sta en elke week zo’n ZKV mag ontvangen.
Wat overigens ook een nadeel heeft. Elk jaar kocht ik een bundeling van de ZKV’s die buitengewoon mooi worden uitgegeven. Het heeft nu geen zin meer om ze te kopen omdat ik ze allemaal al heb gelezen. Vandaag schreef A.L. Snijders het volgende ZKV:

 

De stok

‘Ik ben een week geleden in katzwijm gevallen van bewondering bij het zien van een aantal zigeuners die hun kamp bij Rouen hadden opgeslagen. Dit is al de derde keer dat ik zigeuners heb gezien en het was steeds weer met een hernieuwd genoegen. Het mooie is dat ze de haat van de burgerman wekken, hoewel ze mak zijn als schapen. Door ze een paar stuivers te geven heb ik een zeer slechte indruk bij de menigte achtergelaten en kreeg ik fraaie burgermanswijsheden te horen. Die haat heeft te maken met iets dat heel diep verankerd ligt, met iets heel ingewikkelds. Je komt het tegen bij alle ordelievende mensen.
Het is de haat die de bedoeïenen, de ketter, de filosoof, de kluizenaar en de dichter wordt toegedragen en er steekt angst in die haat. Ik erger me er mateloos aan, ik die altijd aan de kant van de minderheden sta. Het is waar dat er veel dingen zijn die me ergeren. Zodra ik me nergens meer kwaad over maak, zal ik als een pop waar men de stok heeft uitgehaald, in elkaar zakken.

Dit staat in de brief die Gustave Flaubert op 12 juni 1867 aan George Sand schreef. Ik moest denken aan mijn vriend Q, die ook altijd over alles verontwaardigd is. Hij is ook verontwaardigd over mijn gebrek aan verontwaardiging, hoewel ik hem al heel vaak heb uitgelegd dat ik de pop ben waar men de stok heeft uitgehaald. Hij kan dat niet geloven, hij kende me al toen ik vijftien jaar was en toen leed ik al aan hetzelfde euvel. Volgens hem moet iedereen op z’n minst een periode van verontwaardiging hebben – dat hoort bij de natuur. Hijzelf is nu vierentachtig, hij is altijd verontwaardigd geweest en hij is het nog steeds – wat een zenuwenleven.’

Ik neem zijn ZKV integraal in dit blog op opdat u er ook van kunt genieten. Andere reden is omdat het veel over mij zegt. Die zin van Flaubert: ‘Zodra ik me nergens meer kwaad over maak, zal ik als een pop waar men de stok heeft uitgehaald, in elkaar zakken,’ is mij uit het hart gegrepen. Ik ben, maar dat weet mijn lezer al lang, geen A.L. Snijder. Ik ben een Q. Ik kan me mateloos ergens over opwinden, verontwaardigd zijn.
‘Uit wat jij schrijft, spreekt altijd alsof het heel noodzakelijk is dat je het schrijft,’ zei een andere schrijver een paar weken geleden tegen me. Ik weet niet of dat nou wel of niet een compliment is. Het kan goed zijn dat hij me een overdreven drammer vindt. Zelf heb ik me erbij neergelegd dat ik een pop ben met een stok erin met een speler die nogal een heftig temperament heeft. Er zijn best momenten dat ik hoop dat die speler de stok er even uittrekt. Ik denk ook wel eens: wat een zenuwleven.

Gerrymandering

Zondag 30 oktober, Lhee

 

Ik heb me al diverse keren afgevraagd waarom de president van de Verenigde Staten van Democratische huize is en dat de Senaat en het Huis van Afgevaardigde zo Republikeins zijn. Het blijkt een fatale combinatie te zijn omdat er daardoor nauwelijks geregeerd wordt. Als de president iets wil, zijn de Senaat en het Huis tegen. Andersom precies hetzelfde. Laten we blij zijn dat we in ons parlement het altijd van wisselende coalities moeten hebben. Ik zou onze parlementaire democratie niet graag inwisselen voor de Amerikaanse.

Vandaag kreeg ik het antwoord op mijn vraag in de Volkskrant en ik was er best door geshockt. Het blijkt namelijk een kwestie van ‘gerrymandering’ te zijn. Nooit van gehoord? Ik ook niet.
Eigenlijk komt het er op neer dat de Republikeinen een staatsgreep hebben gepleegd. Geen idee waarom er zo weinig aandacht aan wordt besteed. In de Volkskrant staat het op pagina 12.

Eens in de tien jaar worden de kiesdistricten aangepast aan de nieuwste demografische gegevens. Tot nu toe had dat nooit grote gevolgen, door de komst van de computer, de social media en big data is tegenwoordig prima na te gaan waar potentieel Republikeinen wonen en waar potentieel Democraten. De Republikeinen hebben door hun meerderheid in de Senaat dit de afgelopen jaren kunnen doen en hebben het systeem inmiddels zo geperfectioneerd dat potentieel Democratische kiezers in zo weinig mogelijk districten worden opgesloten.

Om het eenvoudig te vertellen. Het werkt zo. Er waren, bijvoorbeeld, vier districten. Twee districten met Republikeinse kiezers en twee met Democratische. De Republikeinen hebben van de Democratische districten één district gemaakt en een van de twee Republikeinse gesplitst. Hierdoor zijn er nog steeds vier districten, maar de verhouding is totaal anders. De verhouding is nu drie tegen één. Het is nu mogelijk om met minder stemmen toch meer Afgevaardigden te krijgen. Een slimme truc van de Republikeinen die zagen dat Amerika door de toenemende diversiteit, de ontkerkelijking en de opvattingen van de jonge generatie steeds progressiever werd.

De naam gerrymandering komt van de salamandervormige contour die gouverneur Elbridge Gerry in 1812 op de kaart van Massachusetts tekende om zijn politieke tegenstanders in bedwang te houden.
Aan deze greep naar de macht van de Republikeinen, waardoor Amerika in feite geen echte democratie meer is, de stem van een Republikein weegt zwaarder dan van een Democraat, is ook een naam verbonden. Het idee is ontstaan in 2009 aan de ontbijttafel van Chris Jankowski. Terwijl hij zijn boterham smeerde, realiseerde zich hoe big data de gerrymandering konden perfectioneren. Het gevolg is dat de Democraten vrijwel zeker geen meerderheid in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden krijgen. Voor de presidentsverkiezingen geldt deze gerrymandering niet.

Niet gek dat kiezers steeds cynischer worden over de politiek. In feite wordt de democratie, waar de Amerikanen altijd zo hoog van opgeven en hele oorlogen zeggen te voeren, op twee manieren de das omgedaan. De eerste manier is dat het geen eerlijke verkiezingen meer zijn, de tweede manier is dat het geloof in politici en het democratisch proces nog verder afneemt.

Eekhoorn

Vrijdag 28 oktober, Lhee

De eekhoorn

In mijn jeugd gingen we vaak
in Drenthe op vakantie.
Ik herinner me dat eekhoorntjes
het brood uit onze handen aten.

Nu woon ik in Drenthe. Slechts
zo nu en dan waagt een eekhoorn
zich nog even uit een boom om er dan
weer snel en angstig in te klimmen.

Slim beest, de eekhoorn.
Hij heeft in die 50 jaar veel geleerd.
Hij weet nu precies -schade, schande-
wat hij aan de mensen heeft.

Matthijs

Donderdag 27 oktober, Lhee

 

Vandaag hebben Wyb en ik een kleine herdenking gehouden, een herdenking met allemaal lekkere spullen. De herdenking hielden we omdat het de verjaardag van Matthijs was, vandaag zou hij 62 jaar zijn geworden. Ik weet dat zo precies omdat hij slechts twee maanden ouder is dan ik, een verschil, zo heeft hij me een paar keer laten weten, dat toch altijd nog merkbaar was. Wat volgens mij volstrekt niet klopte.

Wat doe je als je Matthijs wilt herdenken? Voor ons was die vraag niet zo moeilijk te beantwoorden. In de tweeënhalf jaar dat hij ziek was, hadden we nog volop contact, bijna elke dag nog wel. Niemand was zo goed op de hoogte van ons leven als Matthijs.
Als we op reis waren, kregen we per sms bijvoorbeeld voortdurend reisadviezen door. Voordat we in een stad kwamen, had Matthijs al uitgezocht wat de meest interessante bezienswaardigheden waren. Voor mij was dat geen punt, want ik ben een verwende reiziger, ik heb sowieso altijd een privé reisgids bij me. Matthijs en Wyb hadden dus eigenlijk dezelfde hobby, het lezen van landkaarten, het uitstippelen van reisroutes en het bestuderen van reisgidsen. Af en toe moest ik Matthijs laten weten dat we het nu zelf even gingen uitzoeken. Wat hij dan zeer betreurde, hij vond het heerlijk om te doen.

Niemand dus die zo goed op de hoogte van ons leven was als Matthijs. Zo vond hij in augustus 2014 dat wij veel te hard werkten. In de sms’en die ik nog bewaar ontwaar ik zijn bezorgdheid over ons drukke leven en hij maant ons toch vooral aan elkaar te denken.
Hij vindt dat ik Wyb moet verrassen en in een sms gebiedt hij me de volgende zaken te kopen: een fles Amazone, een cacciato worstje, Blue Stilton en stuk Epoisse kaas. In die sms laat hij me weten dat dit alles op zijn kosten is omdat hij het nodig vindt dat wij rust nemen en even genieten. Ik mag niets tegen Wyb zeggen, moet haar verrassen. Aldus geschiedde. Ik haalde de spullen, ik verraste Wyb, we genoten van de heerlijkheden en Matthijs maakte later het geld over.

Ik legde de volgende verantwoording aan hem af: ‘Matthijs, het resultaat: een Amazone van vijftig euro, heel mooi. Een heerlijk cacciato worstje. De man van de kaaswinkel verkoopt principieel geen Blue Stilton in de winter. Die is van septembermelk gemaakt en volgens hem absoluut niet goed. Daarvoor in de plaats raadde hij me Arrigou Rossini aan. Heb ik geproefd, fantastisch. Epoisse had hij niet. Daarvoor raadde hij een Bois de Blond aan, een bergkaas met een paté erin die veel weg heeft van Epoisse. Tien minuten in de oven op 100 graden. Kruis erin maken, wat witte wijn erin en knoflook. Mijn vrouw zal vanavond blij verrast zijn. Nogmaals dank.’

Vandaag hebben Wyb en ik opnieuw alle spullen weer in huis gehaald en met z’n tweeën de verjaardag van Matthijs gevierd. Ik weet eigenlijk niet of je na de dood van iemand nog van verjaardag spreekt, misschien moet je praten over geboortedag. Dat laatste krijg ik niet uit mijn strot omdat Matthijs voor mij nog springlevend is. Ik heb eerlijk gezegd om niemand zoveel verdriet gehad als om Matthijs. De dood van mijn moeder was na alle ellende zelfs een opluchting, hetzelfde geldt voor de dood van mijn vader, die heel lang over doodgaan heeft gedaan. Hun overlijden had iets logisch. De dood van Matthijs ervaar ik daarentegen als iets wat nooit had mogen gebeuren, ik ervaar het zelfs als een onrechtvaardigheid die eigenlijk rechtgezet moet worden.

Vandaag dus toch een beetje zijn verjaardag gevierd, al kan ik me niet herinneren dat Matthijs daar veel aan deed. Op zijn verjaardag deed hij meestal wat hij het liefste deed: werken.

Ennui

Woensdag 26 oktober, Lhee

 

Zo nu en dan hoor of lees je een woord dat je niet kent. Ik kan daar verbaasd over zijn, vooral als het om een woord gaat dat van groot belang is. Zo las ik eergisteren voor het eerst het woord ennui in een gedicht van Ezra Pound, een gedicht als een mokerslag. Ennui, dat je uitspreekt als an-nwie.

Ik dacht eerst dat het een verkeer gespeld woord was, al had ik geen idee wat voor woord er dan had moeten staan. Vandaar dat ik het toch maar opzocht. Het woord heeft een prachtige betekenis, in Woordpost van het Genootschap Onze Taal lees ik: ‘Ennui wordt niet gebruikt voor zomaar een momentje van verveling, maar voor de verveling die eigen is aan het leven: algehele lusteloosheid en ontevredenheid door sleur en gebrek aan bezigheden. Het Franse ennui hoort bij het werkwoord (s’)ennuyer ‘zich vervelen’. Het gaat uiteindelijk terug op het Latijnse in odio(n) ‘met haat, afkeer.’

Dat woord had ik toch eerder moeten kennen. Ik denk dat ennui een van de grote plagen van de menselijke soort is. Ik weet niet of er onderzoek naar is gedaan, maar ik kan me voorstellen dat uit ennui veel ellende voortkomt, ik denk aan vandalisme, suïcide, oorlog en meer van dat soort ellende.

Het is misschien niet zo gek dat ik het woord niet ken. Ik vond de betekenis van Onze Taal op internet, voor de zekerheid zocht ik het nog eens op in mijn Dikke Van Dale. Tot mijn verwondering staat het er niet in. Is het een woord dat pas in zwang is geraakt? Zou kunnen. Ik zal het woord in ieder geval nooit meer vergeten en vermoedelijk vaak gebruiken. Ennui.

Over Ezra Pound gesproken. Voor mensen die hem niet kennen: Ezra Pound is in Hailey geboren op 30 oktober 1885 en gestorven in Venetië op 1 november 1972. Pound was een Amerikaans dichter, criticus, vertaler en uitgever. Hij was in de eerste helft van de 20e eeuw een van de belangrijkste figuren van de modernistische beweging